Amerykańskie prace stały się w ciągu ostatnich dwóch dekad bardziej stresujące, ale jednocześnie dają pracownikom więcej swobody w podejmowaniu decyzji. Z analizy ekonomistów wynika, że za dodatkowe obciążenie psychiczne zwykle nie przysługują wyższe zarobki.
Co i jak zmierzono
Autorami roboczej wersji opracowania (working paper) są Fabien Postel-Vinay z wydziału ekonomii Southern Methodist University oraz Grégory Jolivet z University of Bristol i Institute for Fiscal Studies. Badacze skorzystali z bazy O*NET prowadzonej przez amerykański Departament Pracy oraz z badania Current Population Survey. Dla 481 zawodów – od woźnych i sprzedawców po programistów i prezesów – zebrali dane o zatrudnieniu, płacach i warunkach pracy z lat 2008–2025.
Oceniali trzy cechy pracy, które mogą wpływać na zdrowie: obciążenie psychiczne, swobodę decyzyjną oraz obciążenie fizyczne.
Według pomiarów opartych na O*NET przeciętna praca jest dziś o 1,5% bardziej obciążająca psychicznie niż dwie dekady temu, a swoboda decyzyjna wzrosła o 3%. Co istotne, nie wynika to z tego, że ludzie przeszli do innych zawodów. „Większość zmiany zachodzi w obrębie samych zawodów” – powiedział Fabien Postel-Vinay.
Stres nie przekłada się na pensję
Ekonomiści oszacowali też, ile z pensji pracownicy gotowi byliby oddać za lepsze cechy pracy. Okazało się, że rekompensata, jakiej wymagają za stresującą pracę, z czasem rosła. Tymczasem płace w takich zawodach praktycznie się nie zmieniły. Zdaniem Postel-Vinaya oznacza to, że na rynku pracy istnieją pewne „tarcia”, które utrudniają ludziom przejście do idealnego dla nich zajęcia.
Podobnie wygląda sytuacja z pracą fizyczną. Pracownicy generalnie jej nie lubią, a mimo to nie dostają za nią dodatku – wręcz przeciwnie, zawody o większych wymaganiach fizycznych wiązały się z niższymi zarobkami.
Inaczej jest ze swobodą decyzyjną. Pracownicy coraz bardziej cenią kontrolę nad tym, co robią, a posady dające więcej autonomii zwykle też lepiej płacą. Autorzy uznali ten wynik za nieoczekiwany.
Kobiety i mężczyźni w innych rolach
Badanie pokazało też różnice między płciami. Kobiety przez cały okres pracowały średnio w zawodach bardziej obciążających psychicznie i dających więcej autonomii niż mężczyźni, a mężczyźni częściej wykonywali pracę wymagającą wysiłku fizycznego. Jednocześnie kobiety były niedoreprezentowane w najlepiej opłacanych zawodach.
Luka płacowa między kobietami a mężczyznami w latach 2008–2022 powoli, ale stale się zmniejszała. Według badacza nie ma jednak dowodów, że zmniejszyła się „prawdziwa” różnica w dobrostanie – wygląda raczej na stabilną. Dlatego, jak podkreślił, samo patrzenie na pensje nie pokazuje pełnego obrazu doświadczeń pracownika ani ukrytych nierówności.
Co to oznacza dla polskiego czytelnika
Badanie dotyczy rynku amerykańskiego i nie da się z niego prosto wyciągać wniosków o Polsce czy innych krajach UE. Struktura zatrudnienia, układy zbiorowe i przepisy o ochronie pracy są tu inne, więc skala zjawiska może być odmienna.
Pewne wnioski mają jednak szerszy sens. Po pierwsze, o tym, jak obciążająca jest praca, decydują nie tylko zawód i stanowisko, ale też to, jak zmienia się samo jego wykonywanie. Po drugie, wyższa pensja nie zawsze oznacza lepsze warunki, a niższa nie zawsze gorsze. Warto więc przy ocenie oferty zwracać uwagę nie tylko na wynagrodzenie, ale też na tempo pracy, presję i realny wpływ na własne obowiązki.
W Polsce pracodawcy mają obowiązek oceniać ryzyko zawodowe i dbać o bezpieczne warunki pracy, ale to, jak w praktyce traktowane jest obciążenie psychiczne, zależy od konkretnego miejsca zatrudnienia.
Źródło: Phys.org – „American jobs offer more autonomy—and more stress”
